Pokaż treść!Ostatnia z bajek. Powstała, według B. Kocówny, w 1874, według Z. Przesmyckiego – w latach 1870–1883. Z autografu w spuściźnie Norwida ogłosił Z. Przesmycki.

„Chimera” 1902, t. 6, z. 18, s. 313–331.

Krytyka teorii Darwina, która była głównym obiektem polemik ideowych Norwida. Ludzkość nie wywodzi się, zdaniem poety, od zwierzęcych przodków, lecz koegzystuje z nimi od zarania dziejów. Wbrew teorii darwinowskiej Norwid twierdził, że epoka jedności człowieka i wszystkich stworzeń jest zadaniem przyszłości, a nie punktem wyjścia procesów naturalnych.


Pokaż treść!Tajemnica lorda Singelworth. Nowela. Zdaniem J.W. Gomulickiego, powstała na początku roku 1883. Z autografu w spuściźnie Norwida ogłosił Z. Przesmycki.

„Chimera” 1902, t. 6, z. 16, s. 40–62.

Ostatnia część „włoskiej trylogii”, składającej się ponadto z opowiadania Stygmat, którego akcja toczy się najpewniej w kąpielisku Bagni di Lucca, a także z noweli „Ad leones!, osadzonej w scenerii Rzymu. Fabuła Tajemnicy lorda Singelworth rozgrywa się w Wenecji, którą Norwid odwiedził w roku 1843 i 1844. Na pozór jest to opowieść o ekscentrycznych wyczynach przedstawicieli sfer wyższych. Czytelnicy, przywykli do odbioru podobnych rewelacji i obeznani z kanonem lektur o podobnej tematyce, zakwestionowali walory artystyczne utworu. Zjadliwej oceny tekstu dokonał Piotr Chmielowski, jak zawsze niechętny wobec Norwida. Paraboliczny przekaz noweli został całkowicie pominięty i niezrozumiany przez krytykę. Jak udało się wykazać badaczom późniejszym, Norwidowa Tajemnica… dotyka problemu degradacji uniwersalnych wartości, wypieranych przez symbole postępu cywilizacji. Kwestia zgubnej ekspansji „światopoglądu naukowego”, która odzywa się w całym dziele Norwida, została tutaj przemycona w kostiumie sensacyjnej historii z życia arystokracji.


Pokaż treść!Milczenie. W tekście fragment hymnu orfickiego (przełożył C.K. Norwid). Rozprawa filozoficzno-literacka. Powstała ok. 1882. Ogłosił Z. Przesmycki.

„Chimera” 1902, t. 5, z. 13, s. 3–17; z. 14, s. 161–187 (dokończenie).

Traktat filozoficzny złożony z trzech części: wstępnej (krytycznej), „gramatycznej” i historycznoliterackiej. Rozprawa, w której Norwid przedstawia proces rozwoju „filozofii czynu” skupionej na tym, by człowiek spełniał się jako istota „moralnie szczęśliwa”. Zadaniem ludzkości jest nie tylko poszukiwanie, ale również „praktykowanie” prawdy, wcielanie ideału w życie. Wywodom Norwida o udziale filozofii w kształtowaniu postawy czynnej towarzyszy namysł nad istotą i granicami poznania. Autor wyraża przekonanie, że ludzka wiedza ma zawsze charakter przybliżenia, wobec czego opis rzeczywistości, na jaki stać człowieka, to sprawozdanie pełne przemilczeń, przetykane ciszą. Kategoria milczenia, którą Norwid wywodzi z praktyk myślicieli starożytnych, jest – w ujęciu poety – źródłem harmonii pomiędzy „uchem zewnętrznym a wewnętrznym, pomiędzy patrzeniem optycznym a widzeniem”. Zachowanie milczenia i korzystanie z ciszy zapewnia człowiekowi dostęp do prawd ostatecznych, wiecznych, transcendentnych.


Pokaż treść!Urywek, inc.: Wykopaliska w Herkulanum przezierając Datowany 1878. Ze zbiorów A. Pługa.

„Kurier Warszawski” 1902, nr 303.

Zapiski archeologiczne Norwida, świadczące o jego historyzmie i skłonności do poszukiwania pierwiastków spajających kulturę europejską. Na podstawie licznych prac i wypowiedzi poety można uznać go za prekursora współczesnej koncepcji „długiego trwania”, głoszonej przez historyków francuskich z tzw. szkoły „Annales”.

 

 

Początek strony