Pokaż treść!W pamiętniku. Z prologu do fantazji Za kulisami. Według Z. Przesmyckiego, powstał w 1864, zdaniem J.W. Gomulickiego, w 1861. Ze zbiorów W. Gasztowtta ogłosił Z. Przesmycki.

„Chimera” 1907, t. 10, z.30, s. 584–588.

Wiersz inspirowany Kwiatami zła Baudelaire’a, w którym Norwid potępił cywilizację wspartą o „ideę postępu” wywiedzioną z teorii Darwina. Utwór, co znaczące, został umieszczony przez Miriama jako zwieńczenie ostatniego tomu Chimery.


 Pokaż treść!Spartakus. Datowany 1857. Z autografu własności E. Kołaczkowskiej we Lwowie ogłosił R. Zrębowicz.

„Słowo Polskie” 1907, nr 309.

Wiersz powstał pod wpływem Gladiatorów Teofila Lenartowicza, druzgocąco skrytykowanych przez Juliana Klaczkę. Postać Spartakusa posłużyła Norwidowi za symbol walki wybitnej jednostki o prawdę na oczach bezdusznego, zawistnego tłumu.


Pokaż treść!Marionetki. Datowany 1861. Z autografu w Muzeum Narodowym w Rapperswilu ogłosił Wł. Kłyszewski [zdaniem J.W. Gomulickiego – K. W(oźnicki)].

„Tygodnik Ilustrowany” 1907, nr 45, s. 907.

Wiersz został przesłany przez Norwida Ludwikowi Nabielakowi w 1861 roku, z dopiskiem na wewnętrznej stronie koperty: „Oto, co damie znudzonej mówiłem mową wiązaną, a zapomniałem ci powtórzyć”. Nie udało się ustalić nazwiska wspomnianej kobiety. Zdaniem Juliusza W. Gomulickiego, wiersz powstał na kanwie Norwidowej lektury Kwiatów zła Charlesa Baudelaire’a.


Pokaż treść!Pożegnanie. Ostatni rapsod Bérangera. Datowany 1861. Z autografu w Muzeum Narodowym w Rapperswilu ogłosił Wł. Kłyszewski.

„Tygodnik Ilustrowany” 1907, nr 45, s. 907. 

Przekład utworu francuskiego poety, Pierre’a Jeana Bérangera, autora tekstów piosenek niezwykle popularnych we Francji. Piosenka pt. Adieu, przetłumaczona po śmierci autora, nabrała pod piórem Norwida walorów prawdziwej poezji.


Pokaż treść!Assunta (spojrzenie ku niebu). Poemat datowany 1870. Z autografu Biblioteki Jagiellońskiej ogłosił J. Kallenbach.

„Przewodnik Naukowy i Literacki”. Lwów 1907, R. 35, nr 11, s. 963–988.

Tytuł poematu oznacza „podniesiona”, „wyniesiona w górę”, „wniebowzięta”. Jak dowodzi Juliusz W. Gomulicki, geneza utworu wiąże się z postacią Zofii Węgierskiej, zmarłej przedwcześnie przyjaciółki Norwida. W początkowych partiach utworu powraca uwaga o braku polskich poematów miłosnych, który wynika z nieobecności prawdziwych typów kobiecych w narodowej literaturze.


Pokaż treść!Duch Adama i skandal. Datowany: Paryż 1856, „po powrocie z pogrzebu A. Mickiewicza”. Ogłosił T. Pini.

„Pamiętnik Literacki” 1907, R. 6, z. 1, s. 104–105.

Odpowiedź Norwida na oburzającą awanturę, do której doszło podczas pogrzebu Mickiewicza 21 stycznia 1856 roku w paryskim kościele św. Magdaleny, skąd wyprowadzono zwłoki poety na cmentarz w Montmorency. W czasie nabożeństwa, w którym uczestniczył Norwid, emigrant Jaźwiński, związany z Hotelem Lambert, kilkakrotnie uderzył kijem generała Władysława Zamoyskiego, biorąc odwet za osobistą urazę. Norwid potraktował wymienione zajście jako nieposzanowanie powagi chwili i ludzkiej wielkości, typowe dla społeczeństwa polskiego.


Pokaż treść!Obyczaje. Powstał przed 28.10.1858. Ogłosił T. Pini.

„Pamiętnik Literacki” 1907, R. 6, z. 1, s. 105–106.

Utwór dowodzący Norwidowego przeświadczenia o okrutnym fatum, które zawisło nad losami poety być może w pierwszych chwilach życia. Nastrój wiersza współgra z autodefinicją sformułowaną w poemacie Pierwszy list, co mnie doszedł z Europy, gdzie Norwid określa się mianem „nadkompletowego aktora” na scenie odwiecznego theatrum mundi. Wiersz Obyczaje powstał po przyjęciu weselnym brata poety, Ludwika, podczas którego zabrakło dla Norwida miejsca przy stole.


Pokaż treść!Hamlet (fragment przekładu). W: T. Pini: Z pośmiertnych utworów C. Norwida.

„Pamiętnik Literacki” 1907, R. 6, z. 1, s. 106–111.

W młodości Norwid czytał Szekspira w przekładach Juliana Korsaka albo Ignacego Hołowińskiego. Latem 1854 roku, podczas pobytu w Londynie, podjął lekturę tekstu oryginalnego. Najwyżej cenił Szekspirowego Hamleta i Juliusza Cezara. Do tłumaczenia wymienionych tekstów zabrał się w roku 1855, po powrocie z Ameryki, spragniony obcowania z kilkunastowieczną historią europejską. Na początku przełożył dwie sceny z Juliusza Cezara, a następnie zagłębił się w Hamleta i przetłumaczył scenę drugą aktu pierwszego. O tym, że był to fragment szczególnie znaczący dla Norwida, świadczą kolejne próby przekładu wymienionej sceny i włączenie jej do rozprawy O sztuce z 1858 roku.


Pokaż treść!Noc tysiączna druga. Komedia w jednym akcie. Datowana 1850. Ogłosił W. Feldman, zachowawszy pisownię oryginalną. W tekście został zamieszczony czterowers o inc.: Co ranek, skoro ustępują cienie (powstał w 1849 lub 1850). Dramat wystawiono w Warszawie w latach 1908, 1913 i 1916.

„Krytyka” 1907, z. 9–10, s.159-172 i 238-248.

Tytuł miniatury dramatycznej Norwida nawiązuje do metafory zawartej w Don Juanie poznańskim Ryszarda Berwińskiego. Utwór jest zapisem miłosnych perypetii poety. Nieszczęśliwie zakochany w Marii Kalergis, Norwid pojmuje z czasem, że prawdziwą miłością jego życia jest „najbliższa nierodzona”, czyli Maria Trębicka, córka generała zabitego przez powstańców w 1830 roku, powiernica sercowych bolączek artysty. Dramat, zadedykowany niezawodnej przyjaciółce, poznanej we Florencji w 1844 roku, skrywa miłosne wyznanie, utajone wśród aluzyjnych wypowiedzi bohaterów. Przesłany pannie Trębickiej w jednym egzemplarzu, nie został przeznaczony do druku przez samego Norwida. W filozoficznej warstwie utworu można doszukać się refleksji nad kwestią społecznych i metafizycznych granic ludzkiej rzeczywistości. Znaczące przejścia pomiędzy sferą nocy i dnia znamionują idealny, odwieczny porządek świata, który rozciąga się ponad hałaśliwą doczesnością.

 

 

Początek strony