Pokaż treść! Pokaż treść! Do Józefa Bohdana Zaleskiego. Datowany: w Rzymie 1847 r. Z autografu po J.B. Zaleskim ogłosił A. Krechowiecki.

„Gazeta Lwowska” 1908, nr 281, s. 5.
„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 81–83.

Adresatem wiersza jest poeta Józef Bohdan Zaleski, który po powstaniu listopadowym wyemigrował do Francji. Poślubiwszy Zofię Rosengardt, przybył do Rzymu, gdzie zaprzyjaźnił się z Norwidem. Wiersz został utrzymany w konwencji romantycznej poezji ukraińskiej, uprawianej przez Zaleskiego. Norwid – poprzez kontrast – ukazał własną metodę twórczą.


Pokaż treść! Pokaż treść! Amen. Powstał w Rzymie, w 1847. Z autografu po J.B. Zaleskim ogłosił A. Krechowiecki.

„Gazeta Lwowska” 1908, nr 281, s. 5.
„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 83–84.

Wiersz adresowany do Zofii z Rosengardtów Zaleskiej, która przybyła z Warszawy do Paryża, aby studiować muzykę u Fryderyka Chopina. Po ślubie z Józefem Bohdanem Zaleskim wyjechała do Rzymu. Dedykacja wiersza nawiązuje do wspólnego pochodzenia Zaleskiej i Norwida. Poeta był współziomkiem Zofii Zaleskiej po matce, Ludwice Zdzieborskiej, urodzonej na Mazowszu. Ojciec Norwida pochodził ze Żmudzi i miał być potomkiem Normanów. Utwór rozpoczyna się od sceny męczeństwa pierwszych chrześcijan.


Pokaż treść! Pokaż treść! Marmur-biały. Datowany: 1848, „Na pokładzie okrętu u Egejskiego Morza”. Z autografu własności D. Zaleskiego ogłosił A. Krechowiecki.

„Gazeta Lwowska” 1908, nr 292, s. 5.
„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 315–316.

Pozorną bohaterką wiersza jest antyczna Grecja, w istocie jednak utwór opiewa posągowe wdzięki Marii Kalergis, którym odpowiada wyniosły, marmurowy chłód jej serca. Odmalowany w ten sposób portret norwidowskiej „kobiety fatalnej” deformuje jednakże prawdziwe oblicze oziębłej na pozór damy. Kalergis, która nie odwzajemniła uczuć Norwida, sama bowiem gorąco przeżywała własny miłosny dramat. O sercowych perypetiach jednej z najbardziej uwielbianych heroin europejskiego romantyzmu świadczą jej listy do Adama Potockiego, którego niemalże do śmierci darzyła bezgraniczną miłością. Potocki odpowiedział Marii podobnym afektem, ale wzajemna fascynacja młodych nie zyskała aprobaty matki Adama, hrabiny Potockiej. W rezultacie Kalergis zerwała zaręczyny z ukochanym, by do końca życia utrzymywać z nim korespondencję pełną miłosnych wyznań i świadectw cierpienia.


Pokaż treść! Pokaż treść! Aerumnarum plenus. Powstał w 1850. Z autografu własności D. Zaleskiego ogłosił A. Krechowiecki.

„Gazeta Lwowska” 1908, nr 296, s. 5.
„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 327–328.

Wiersz oddaje depresyjne nastroje poety z roku 1850 roku, kiedy to nasilają się różne dolegliwości zdrowotne i cierpienia duchowe Norwida. Tytuł wiersza – Pełen trosk (smutków, udręczeń) nawiązuje do słów formułowanych niejednokrotnie przez Zygmunta Krasińskiego. Największym utrapieniem poety okazuje się świadomość rozdźwięku pomiędzy sztuką, utożsamianą z porządkiem snu, i życiem lekceważonym przez współczesnych. Norwid boleśnie odczuwa i rozpoznaje główne wady własnego pokolenia: niezdolność do czynu i pracy, lęk przed prawdą, pogardę dla „żywota”, ucieczkę przed rzeczywistością.


Pokaż treść!Coś ty Atenom zrobił Datowany w Paryżu, styczeń 1856. Ogłosił A. Krechowiecki.

„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 539–540.

Wiersz został napisany po niespodziewanej śmierci Adama Mickiewicza w Stambule w 1855 roku jako reakcja Norwida na oburzające spory o miejsce pochówku wieszcza. Wybór ziemi, w której spocznie Mickiewicz, okazał się pretekstem do walki o wpływy polityczne różnych stronnictw emigracyjnych. Z propozycjami dotyczącymi pogrzebu wystąpili wówczas m.in. generał Władysław Zamoyski i Walerian Kalinka, głosujący za Adampolem z uwagi na „korzyści polityczne tego przedsięwzięcia”. Nazwisko zmarłego Mickiewicza próbowano także wykorzystać jako znamię prestiżu i rangi różnych towarzystw lub szkół na emigracji, którym miał „prezesować” polski wieszcz narodowy. Zarówno ciasne spory emigracyjne, jak też utylitarne hołdy drobnych instytucji umniejszały postać poety i sprowadzały śmierć największego z romantyków polskich do wymiarów lokalnego politycznego wydarzenia. W odpowiedzi na zaściankową atmosferę towarzyszącą odejściu Mickiewicza, Norwid napisał utwór przywracający wieszczowi właściwą pozycję w hierarchii wielkich artystów i twórców kultury europejskiej. Pokłon oddany w ten sposób zmarłemu poecie dowodzi ostatecznie szacunku, którym Norwid darzył mistrza.


Pokaż treść! Modlitwa. Powstała w 1850. Z autografu po J.B. Zaleskim ogłosił A. Krechowiecki.

„Biblioteka Warszawska” 1908, t. 4, s. 547.

Wiersz stanowi jedno ze świadectw religijnego światopoglądu Norwida. Wizja rzeczywistości przenikniętej Bogiem powraca u poety w różnych odsłonach. Modlitwa nawiązuje do symboliki kabalistów (motyw siódmego nieba), a także teologii apofatycznej, która zakłada niepoznawalność Boga na drodze spekulacji rozumowych. Próby opisu rzeczywistości nadprzyrodzonej są zawsze chybione, bowiem ludzkie słowo nie sięga wymiaru transcendentnego. „Wyrażanie niewyrażalnego” to największe wyzwanie prawdziwej sztuki.


Pokaż treść! Italiam! Italiam! Powstał, według Z Przesmyckiego, przed grudniem 1846, według Krechowieckiego w 1848, według J.W. Gomulickiego w 1849. Z autografu Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu ogłosił B. Erzepki.

„Dziennik Poznański” 1908, nr 9, „Dodatek Literacki i Artystyczny”.

Wiersz powstał najpewniej na przełomie lat 1845/1846 w Berlinie, po przyjeździe Norwida z podróży po Florencji, Rzymie i Neapolu. Przesycony neoplatońską symboliką, przywołuje antyczny topos Arkadii, utożsamianej przez romantyków z Italią. Tytuł wiersza – Do Włoch! Do Włoch! – wprowadza odbiorcę w liryczną sytuację wygnania i tęsknoty za utraconym rajem. Utwór, osnuty wokół miłosnych przeżyć Norwida, wykracza poza motywy osobiste i dotyka uniwersalnej problematyki wyobcowania, przemijania, ale także tworzenia, które oznacza zwycięską odpowiedź człowieka na ból egzystencji.


Pokaż treść! Skała-Bolmirowej. Poemat Słowieński – zdawałoby się, iż ze wtórej połowy VII-stolecia nowo odkryty. Datowany 1875. Z papierów M. Geniusza ogłosił T. Smoleński pt. Skała-Lumirowej w artykule Egipskie norwidiana.

„Ateneum Polskie” 1908, t. 2, nr 1, s. 106–107.

Kolejna Norwidowa satyra na niedojrzałe małżeństwa. Bezpośrednim impulsem do napisania utworu była historia emigranckiej pary: pianistki Wieńczysławy Brzezickiej i aktora Bolesława Plucińskiego.


Pokaż treść!Egipskie norwidiana. Z rękopisów M. Geniusza Ogłosił T. Smoleński.

„Ateneum Polskie” 1908, t. 2, nr 1, s. 105–115:

inc.: O ty, jakkolwiek sława laurem darzy Powstał w 1879.

Fraszka napisana w związku z obchodami jubileuszu 50-lecia pracy twórczej Józefa Ignacego Kraszewskiego. Uroczystości miały miejsce w Krakowie, w październiku 1879 roku. Norwid, wbrew opinii powszechnej, nie uważał, aby Kraszewski zasłużył na tytuł duchowego przywódcy narodu. Szumne obchody rocznicowe potraktował z dystansem.

Co lat pięćdziesiąt buty Powstał w 1879.

Kolejna fraszka związana z uroczystościami na cześć Kraszewskiego, odniesiona do znamiennego gestu, jakim było obdarowanie jubilata parą butów wykonanych przez warszawskiego szewca Józefa Rossmana. Osobliwy prezent obnażył prawdę o sytuacji materialnej ówczesnych artystów, którzy często cierpieli biedę i opuszczenie.

Tak małżeńską receptę Powstał ok. 1875.

Epigramat zbliżony treścią do wiersza Skała-Bolmirowej.

Organ publiczny. Dziennikarstwo kwitnące. Vivat. Powstał w 1866.

Satyra na dziennikarstwo polskie, o którym Norwid miał jak najgorsze zdanie. W roku 1863 poeta postulował powołanie nowego organu prasowego, który zamieszczałby rzetelne informacje o powstaniu styczniowym. Zwrócił się w tej sprawie do Józefa Ignacego Kraszewskiego, jednak nie uzyskał poparcia pisarza.

Futerał na kapelusz… Powstał w 1875/1876.

Wiersz, który wpisuje się w specyficzny norwidowski cykl rozmów pomiędzy bytami nieożywionymi. Za inspirację do napisania utworu posłużył obraz Matejki Kazanie Skargi, którego bohater ma zamknięte usta.


 

Początek strony