Pokaż treść!Epos-nasza. 1848. Wiersz przesłany do „Gońca Polskiego”, lecz nieogłoszony. Z autografu własności S. Cegielskiego podał B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 26, s. 402–404.

Poetycka opowieść o losach autora, osadzona na tle dziejów jego generacji. Utwór napisany w formie apostrofy do Cervantesowego Don Kichota, z którym porównywano Norwida, i z którym poeta sam zdawał się utożsamiać. W wierszu można wykryć aluzje do postaci Zygmunta Krasińskiego. Norwid zerwał stosunki z „trzecim wieszczem” w lutym 1851 roku. Podobnie postąpił wobec Augusta Cieszkowskiego.


Pokaż treść!Z Danta: Czyściec – pieśń ósma (powstał w więzieniu, Berlin 1846, podarowany Włodzimierzowi Łubieńskiemu; postscriptum o inc.: To nie jest żadne dobre tłumaczenie… dedykowane Łubieńskiemu). Z papierów dra F. Chłapowskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 24, s. 369–370.

Boska komedia Dantego należała do najwyżej cenionych przez Norwida arcydzieł literatury światowej. Dante wzbudzał podziw Norwida jako poeta, który w sposób doskonały połączył tradycję antyczną i chrześcijańską. Przekład Boskiej komedii rozpoczął Norwid w straszliwych warunkach, które przyprawiły go o postępującą chorobę uszu, zwieńczoną znaczną utratą słuchu. Jak pisał w liście do Konstancji Górskiej, „jedną książkę pozwolili mi Prusacy mieć w więzieniu, i zażądałem Danta”. W 1847 roku dokonał tłumaczenia I i II pieśni Piekła, którą – bez zgody autora – opublikowano w Pokłosiu. Zbierance literackiej na korzyść sierot w roku 1861.


Pokaż treść!Bema pamięci żałobny-rapsod. Powstał w 1851. Przesłany do redakcji „Gońca Polskiego”, lecz nieogłoszony. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 33, s. 513–514.

Utwór jest dowodem Norwidowego kultu wybitnej jednostki, charakterystycznego dla romantyków. Wiersz, ułożony w formie rapsodu pisanego 15-zgłoskowym heksametrem, powstał w rocznicę śmierci generała Józefa Bema, jednego z dowódców powstania listopadowego, bohaterskiego obrońcy Wiednia w 1848 roku i naczelnego wodza powstania węgierskiego w okresie Wiosny Ludów. Rapsod oddaje atmosferę pogrzebu wielkiego wodza, w odwołaniu do rytuałów pogańskich, słowiańskich i średniowieczno-rycerskich. Poprzez płynne obrazowanie, patetyczną tonację i miarową rytmikę, Norwid przenosi świat przedstawiony wiersza w ponadczasowy wymiar mitu. Przywołana w ten sposób przestrzeń sakralna staje się schronieniem dla pamięci zbiorowej, która utrwala czyny wielkich jednostek. To właśnie pamięć okazuje się najwyższą wartością jako medium decydujące o tożsamości narodowej i osobowej człowieka.


Pokaż treść!Kwiryty! Fraszka. Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 33, s. 514.

Motto utworu – „Pilnuj, szewcze, kopyta” – to słowa wypowiedziane przez wielkiego malarza greckiego, Apellesa, do szewca, który wytknął mistrzowi drobny błąd w sztuce. Fraszka jest jednym z wystąpień Norwida przeciwko krytyce polskiej, a zwłaszcza poznańskiej. Określenie użyte w tytule wiersza – kwiryci – oznacza obywateli cieszących się pełnią praw cywilnych w starożytnym Rzymie.


Pokaż treść!W albomie hr.[abiego]: Fraszka (!). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 33, s. 515 (pierwotnie w „Dzienniku Poznańskim” z 2.11.1908, pod nagłówkiem: Z niedrukowanych wierszy C. Norwida).

Epigram, który oddaje poglądy Norwida na kwestie społeczne i narodowe. Autor, zatroskany o świadomość narodową Polaków, pisze o konieczności scalenia rozwarstwionych środowisk i stanów. Jak dodaje w jednym z listów, „Rozłamanie i niezgoda i różnice jątrzące tam się zaczynają, gdzie brak życia… Kwiat nie zarzuca korzeniowi, iż ten w ziemi przestawa, ani korzeń na kwiat się obraża, który wyżej purpurę swą rozwiesił, pokąd życie rośliny i publica salus ich połącza”. Do słów Norwida nawiązał później Stanisław Brzozowski na kartach Legendy Młodej Polski, definiując postawę romantyczną jako „bunt kwiatu przeciwko korzeniom”.


Pokaż treść!Fraszka (!). Petersbursko-Wiedeńskim Papistom Przypisana. Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 30, s. 465-466.

Krytyka instytucjonalnych form religijnych, klerykalizmu i dewocji, dokonana przez katolika, który przypomina o duchowej proweniencji Kościoła.


Pokaż treść!Posiedzenie (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 30, s. 466-467.

Refleksja Norwida o przepaści pomiędzy światem Akademii i realiami prawdziwego „życia naukowego”, które rozgrywa się poza murami uniwersyteckimi. Bierność i milczenie oznaczają upadek idei akademickiego dialogu. Środowiska naukowe oderwane od sfery praxis, głuche na nowe wyzwania, obarczone lękiem przed ryzykiem skazują się na skostnienie i społeczną bezużyteczność.


Pokaż treść!Siła ich (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego”, 1910, nr 30, s. 467.

O sile ducha i potędze myśli, która odnosi zwycięstwo nad armiami świata.


Pokaż treść!Pewność (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 30, s. 467.

Drwina ze „światopoglądu naukowego” i rzecz o wyższości czynu nad spekulacjami logicznymi. U Norwida, jako antypozytywisty, wartość zawsze występuje przed faktem, a czyn i życie są nieprzewidywalne.


Pokaż treść!Dobra-Wola (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 30, s. 467–468.

Satyra na ciasnotę umysłową Polaków. Zadatek utworu pt. Despotyzm.


Pokaż treść!Do – Henryka… (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 32, s. 497–498.

Rozmowa zmarłych, w której uczestniczą Juliusz Cezar, jeden z ulubionych bohaterów historycznych Norwida, i Marcus Junius Brutus, zabójca Cezara. Adresatem wiersza jest, według Zenona Przesmyckiego, Henryk Podhorski, przyjaciel Norwida i towarzysz jego wędrówek po obrzeżach Neapolu.


Pokaż treść!Odpowiedź do Włoch (fraszka). Datowana 1851. Z autografu po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 32, s. 498–499.

Charakterystyka nastrojów, które ogarnęły Paryż w listopadzie 1851 roku, przed grudniowym zamachem stanu dokonanym przez Ludwika Napoleona. Wiersz Norwida warto czytać równolegle z pracą Karola Marksa pt. Osiemnasty brumaire’a Ludwika Bonaparte.


Pokaż treść!Do obywatela Johna Brown. (Z adnotacją Norwida: „Z listu pisanego do Ameryki w 1859, listopada”). Przesłany do redakcji „Gońca Polskiego”, lecz nieogłoszony. Z autografu, z papierów po Wł. Bentkowskim własności S. Cegielskiego, ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 36, s. 561–562.

Bohaterem utworu jest legendarny amerykański abolicjonista, który podjął próbę buntu przeciwko systemowi niewolnictwa w stanie Wirginia. 16 października 1859 roku Brown, wraz z osiemnastoma towarzyszami, w tym dwojgiem synów, napadł na arsenał Harper’s Ferry, aby zdobyć broń potrzebną do wszczęcia powstania. Zryw zakończył się jednak niepowodzeniem, Brown został aresztowany, a następnie osądzony i skazany na śmierć.
W ujęciu Norwida, amerykański buntownik jawi się jako wielki bohater narodowy, a wreszcie forpoczta „ewolucji psychicznej” zniewolonej ludzkości. Wiersz dedykowany Johnowi Brownowi zawiera wykładnię Norwidowej historiozofii, która bazuje na przeświadczeniu o kluczowej roli jednostki w kształtowaniu oblicza dziejów. Heroiczny czyn XIX-wiecznego bojownika o wolność to początek działań, które staną się udziałem narodu, a wreszcie – ogarną całą ludzkość. Poza omawianym wierszem Norwid napisał jeszcze utwór
John Brown, który został opublikowany w 1863 roku w lipskim wydaniu Poezyj.


Pokaż treść!Sariusz. 1862. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 36, s. 562.

Wiersz poświęcony postaci Andrzeja Zamoyskiego, prezesa warszawskiego Towarzystwa Rolniczego, jednego z głównych przywódców konserwatywnej partii Białych, brata generała Władysława Zamoyskiego. Sariusz to starożytny przydomek rodu Zamoyskich, wywodzący się od protoplasty, rycerza Floriana Szarego. Odmowa współpracy z Wielkim Księciem Konstantym, której dopuścił się Andrzej Zamoyski, spowodowała nakaz opuszczenia przezeń Królestwa Polskiego bez prawa do powrotu.


Pokaż treść!Do spółczesnych (oda). Dopisek: Zawsze mazurek! Datowana: 1867 „Novembris Parisiorum-Lutheciae”. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 36, s. 563.

Odpowiedź Norwida na nieprzychylne opinie krytyków: Władysława Nehringa, Antoniego Małeckiego, J.I. Kraszewskiego, Karola Ruprechta, a także Bronisława Zaleskiego z lat 1866 i 1867.


Pokaż treść!Confregit in die irae suae(Fraszka). Datowana 1850. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 28, s. 433–434.

Tytuł utworu został wyjęty ze 110 psalmu Dawida: „Pan po Twojej prawicy zetrze królów w dniu swego gniewu”. Wiersz ma charakter satyry na opinię europejską dotyczącą sprawy polskiej. Autor oddaje głos Moskalowi, Prusakowi, Austriakowi i Papiście.


Pokaż treść!Koncept a Ewangelia. Datowany 1851. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 28, s. 434–435.

Wiersz dedykowany Karolowi Balińskiemu, poecie i konspiratorowi, który przybył z Poznania do Paryża w 1851 roku. Fraszka jest satyrą na recepcję filozofii niemieckiej w środowiskach polskich. Norwid wypowiada się ironicznie o przyswajaniu Filozofii dziejów Hegla przez studentów z terenu zaborów. Jednocześnie dokonuje nobilitacji intuicyjnej wiedzy ludzi prostych. „Ewangelia”, za którą zmanierowany panicz uznaje dzieło Hegla, przegrywa w starciu z mądrością ludową. Geneza wiersza łączy się najpewniej z humoreską J.A. Miniszewskiego Pierwszy proces dialektyczny w naturze szlachcica polskiego po zetknięciu się z filozofią niemiecką, którą opublikował krakowski „Czas” w 1851 roku.


Pokaż treść!Miłość. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 31, s. 481.

Fraszka inspirowana być może zachowaniem Zygmunta Krasińskiego, który niespodziewanie sprzymierzył się z Julianem Klaczką, zaciekłym krytykiem twórczości Norwida.


Pokaż treść!Pascha. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 31, s. 481-482.

Reakcja na konflikty wstrząsające życiem politycznym emigracji.


Pokaż treść!Przeszłość i przyszłość. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 31, s. 482.

Wiersz o swarach pomiędzy „konserwatywnym” i „postępowym” odłamem emigracji.


Pokaż treść!Zdrowy sąd. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 31, s. 482.

Zadatek późniejszego wiersza Czy ten ptak kala gniazdo, co je kala. Utwór został sprowokowany napaściami krytyki oskarżającej Norwida o znieważanie społeczeństwa polskiego.


Pokaż treść!Duchów-Walka. Z papierów po Wł. Bentkowskim ogłosił B. Erzepki.

„Literatura i Sztuka”. Dodatek do „Dziennika Poznańskiego” 1910, nr 31, s. 483.

Zdaniem J.W. Gomulickiego, wersy 4–6 odnoszą się do postaci rosyjskiego filozofa i rewolucjonisty popierającego powstanie styczniowe – Aleksandra Hercena, którego widywał Norwid w salonie Emmy Herwegh. Fraszka jest najpewniej wyrazem oburzonej reakcji Norwida na fakt niesprawiedliwego odznaczenia nieznanego bliżej Francuza orderem rosyjskim („znad Newy”).


 

Początek strony