Cezary jellentaKrytyk literatury i sztuki, odkrywca rzeźbiarza Xawerego Dunikowskiego, poeta, pisarz, dramaturg, publicysta, działacz społeczny i oświatowy związany z postępową inteligencją. Wykładowca Uniwersytetu Latającego, założonego przez inicjatorkę Biblioteki na Koszykowej – Jadwigę Szczawińską-Dawidową. Redaktor naczelny „Rydwanu” i „Ateneum” – czasopism prospołecznych, opozycyjnych wobec estetyzującej, elitarnej „Chimery”.

W 1895 roku, wraz z Marią Komornicką i Wacławem Nałkowskim, ogłosił manifest Forpoczty ewolucji psychicznej i troglodyci, zwrócony przeciwko pozytywistom. Jednocześnie krytykował kult „sztuki dla sztuki”, propagowany przez Miriama. Zajmował stanowisko ideowe zbliżone do założeń „filozofii pracy” Stanisława Brzozowskiego, który uważał Jellentę za wzorzec nowoczesnego krytyka, poczuwającego się do odpowiedzialności za rzeczywistość społeczną i polityczną. Na kartach Legendy Młodej Polski napisał Brzozowski, że Jellenta to jedyny umysł, który trafnie rozpoznał istotę twórczości Norwida, wyrażającą się w umiłowaniu „wielowiekowych tworów – narodów [S. B.]”. Jellenta zajął się Norwidem za namową Wiktora Gomulickiego, w czasie, gdy obaj współpracowali z „Prawdą” Świętochowskiego. Dzięki rozprawom Jellenty, autor Promethidiona zaistniał jako artysta upatrujący w sztuce łącznika pomiędzy „ludem” i „inteligencją”, pomiędzy tym, co żywiołowe i rdzenne oraz tym, co uspołecznione i samowiedne. Recepcja Norwida łączyła się u Jellenty, a także u Brzozowskiego, z krytyką polskiej inteligencji oderwanej od problemów współczesności. Norwid jawił się w tym świetle jako zwiastun sojuszu pomiędzy proletariatem i kulturą wysoką. Pełną interpretację postawy twórczej Norwida przeprowadził Jellenta w rozprawie Cyprian Norwid. Szkic syntezy z 1909 roku, która uchodzi za najlepszą młodopolską monografię dedykowaną poecie.

Cezary Jellenta
„Tygodnik Ilustrowany” 1916, nr 13.

 

Początek strony