W październiku 1905 roku, na jesiennym salonie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, zaprezentowano prace pięciu artystów, którzy zbuntowali się przeciwko środowisku krakowskich koryfeuszy malarstwa. Młodzi twórcy ogłosili jednocześnie przynależność do tradycji wyznaczonej przez takich mistrzów, jak Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański i Cyprian Norwid, którego obwołano patronem nowo powstałego ugrupowania. Dzieło Norwida uznano za wzorcowe wcielenie zasady „korespondencji sztuk”, która miała przyświecać działalności Grupy „Pięciu”. W skład formacji weszli: inicjator przedsięwzięcia Leopold Gottlieb (1883–1934), Vlastimil Hofman (1881–1970), Mieczysław Jakimowicz (1881–1917), Jan Rembowski (1880–1923) i Witold Wojtkiewicz (1879–1909). Członkowie Grupy manifestowali pokrewieństwo z nurtem symbolizmu, przez co narazili się na krytykę ze strony naturalistów. Postulowali konieczność powiązania malarstwa z najnowszym piśmiennictwem, głosili nawrót do tzw. kompozycji, czyli obrazów z narracją, zespolonych często z określonym utworem literackim. Norwid jawił się w tym świetle jako modelowy „sztukmistrz”, uprawiający z powodzeniem zarówno rysunek, malarstwo, rzeźbę, jak i literaturę. Na mocy materiałów świeżo opublikowanych przez Miriama w „Chimerze” ujrzano w Norwidzie prekursora modernistycznego ekspresjonizmu. Twórcy Grupy „Pięciu”, podobnie jak Norwid, odżegnywali się od wiernego naśladowania natury i zmierzali w stronę wyrażania uczuć, przeżyć i emocji.

Badacze współcześni stawiają pod znakiem zapytania istotny wpływ twórczości Norwida na działalność artystyczną Grupy „Pięciu” [por. W. Juszczak: Wojtkiewicz i nowa sztuka. Warszawa 1965, s. 74–102]. Należy wszakże odnotować udział wymienionej formacji w procesie odkrywania „czwartego wieszcza”, który ogarnął różne środowiska intelektualne i artystyczne.

Pokaż treść!W 1906 roku Grupa „Pięciu” planowała zorganizowanie ekspozycji prac malarskich i rzeźbiarskich autora Milczenia. W krakowskim „Czasie” opublikowano apel organizatorów wystawy do osób posiadających „jakiekolwiek szczątki spuścizny artystycznej po Cyprianie Norwidzie” [zob. „Czas” 1906, nr 138, s. 3].

Grupa „Norwid” wystawiała swoje prace m.in. w krakowskim i lwowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych, w Salonie Schultego w Berlinie i w gmachu Wiedeńskiej Secesji. Ostatnia ekspozycja Grupy miała miejsce w wiedeńskim Salonie Pisko w lutym 1908 roku.

 

Leopold Gottlieb

 

Leopold Gottlieb
[
Legionista Leopold Gottlieb].
Rys. kredkami ppłk L. P. Edward Śmigły-Rydz.
Kowel, 9 września 1915.
A. Holender-Holiński: Leopold Gottlieb. Żołnierz i malarz. Kraków 1936.

Vlastimil Hofman

 

Vlastimil Hofman
Autoportret [1913 ?].
„Maski” 1918, z. 27.

Mieczysław Jakimowicz

 

Mieczysław Jakimowicz
Portret autorstwa Olgi Boznańskiej, 1909.
Katalog wystawy sztuki współczesnej. Lwów 1913.

Jan Rembowski

 

Jan Rembowski
Autoportret, 1911.
Jan Rembowski. Słowo wstępne prof. Jerzego Mycielskiego.
Warszawa 1924.

Witold Wojtkiewicz

 

Witold Wojtkiewicz
Ostatnia fotografia artysty, 1909.
„Tygodnik Ilustrowany” 1909, nr 26.

 

Początek strony