Historyk literatury, krytyk, publicysta, dramatopisarz, prozaik, animator życia kulturalnego Galicji, przyjaciel Stanisława Wyspiańskiego. Działacz postępowy i oświatowy, organizator uniwersytetów ludowych i odczytów dla młodzieży robotniczej. W 1905 roku, za namową i wstawiennictwem Feldmana, Stanisław Brzozowski wygłosił w Zakopanem cykl wykładów poświęconych filozofii romantyzmu polskiego.

Jako redaktor krakowskiej „Krytyki”, Feldman zrewidował programy literackie i kulturalne Młodej Polski, odrzuciwszy zarówno Confiteor Stanisława Przybyszewskiego, jak też prospekt „Chimery” za ucieczkę od rzeczywistości, elitaryzm i głoszenie haseł „czystej sztuki”. Dokonał zarazem negatywnej oceny Legendy Młodej Polski Stanisława Brzozowskiego za sprowadzenie twórczości artystycznej do wymiarów problematyki pracy. Własny światopogląd określił mianem neoromantyzmu, czyli „romantyzmu krytycznego”, przeciwstawionego nastrojom dekadenckim i prądom neoklasycznym. W zgodzie z formułą romantycznej empatii, uważał, iż zadaniem krytyka literackiego jest przeniknięcie w głąb duszy artysty i rozpoznanie jej osobliwości, z równoczesną świadomością historycznych i społecznych źródeł wszelkiej twórczości. Podobną metodę krytyczną zastosował na kartach pomnikowego opracowania Współczesna literatura polska, wydanego we Lwowie w 1908 roku (wyd. 5). Jako autor wymienionego kompendium, Feldman wprowadził Norwida do historii literatury, poświęciwszy mu obszerną charakterystykę w rozdziale dedykowanym romantyzmowi. Poprzednicy Feldmana milczeli o Norwidzie lub też zaledwie wzmiankowali o jego twórczości, jak Julian Bartoszewicz w 1861 roku, Włodzimierz Spasowicz w roku 1885, Marian Zdziechowski w 1897, Aleksander Brückner w 1901, a Piotr Chmielowski w latach 1886, 1895, 1899 i 1900. Stanisław Tarnowski natomiast wręcz poniewierał Norwidem, zanim w roku 1918, na kartach Dziejów literatury pięknej w Polsce, zawiesił bezwzględne sądy o poecie. Dopiero odwaga, kunszt krytycznoliteracki i empatia Feldmana doprowadziły do ugruntowania pozycji artystycznej Norwida w dziejach literatury polskiej.

Wilhelm Feldman
Wilhelm Feldman: Współczesna literatura polska 1880–1901. Z 17 portretami.
Warszawa 1903.

 

Początek strony